Tài sản số không còn là vùng xám
Luật Công nghiệp Công nghệ số chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1, lần đầu đặt tài sản số vào khuôn khổ pháp luật tại Việt Nam. Luật định nghĩa tài sản số bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo ra, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ số trên môi trường điện tử, và được bảo vệ tương tự tài sản vật chất.
Đồng xu biểu tượng Bitcoin trước biểu đồ diễn biến giá. Ảnh: Khương Nha
Một số đơn vị blockchain ước tính hiện có khoảng 21 triệu người tại Việt Nam sở hữu tài sản mã hóa. Theo báo cáo của Triple-A, hơn 20% dân số Việt Nam sở hữu tiền số. Việt Nam cũng nằm trong nhóm ba quốc gia đứng đầu về chỉ số chấp nhận crypto theo dữ liệu của Chainalysis, với mức phổ cập cao gấp 3-4 lần so với trung bình toàn cầu. Tuy nhiên, trong giai đoạn trước, việc mua bán, chuyển nhượng chủ yếu diễn ra trên nền tảng số, nhưng thiếu cơ chế pháp lý để bảo vệ khi phát sinh rủi ro hoặc tranh chấp.
Trong bối cảnh đó, Luật Công nghiệp Công nghệ số đã đưa tài sản số từ vùng xám sang phạm vi được công nhận và bảo vệ. Với người đang sở hữu và giao dịch tài sản số, chính sách mới đánh dấu sự thay đổi căn bản về địa vị pháp lý của một loại tài sản đã tồn tại phổ biến trong đời sống số nhiều năm qua.
Người dùng được quyền biết đang tương tác với AI
Luật Công nghiệp Công nghệ số cũng lần đầu thiết lập khung pháp lý đối với trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam, với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, bảo đảm minh bạch, an toàn và kiểm soát rủi ro trong quá trình phát triển, triển khai và sử dụng công nghệ.
Một trong những quy định tác động trực tiếp tới người dùng là yêu cầu dấu hiệu nhận dạng đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo, được nêu tại Điều 44 của luật. Theo đó, hệ thống trí tuệ nhân tạo tương tác trực tiếp với con người phải có thông báo để người sử dụng biết, trừ trường hợp họ hiển nhiên nhận thức được điều này. Các sản phẩm công nghệ số thuộc Danh mục sản phẩm công nghệ số tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo cũng phải có dấu hiệu nhận dạng, giúp người sử dụng hoặc máy móc biết nội dung do AI tạo ra.
Một số ứng dụng AI tạo sinh trên điện thoại. Ảnh: Lưu Quý
Ngày 1/3, Luật Trí tuệ nhân tạo cũng sẽ có hiệu lực, trở thành khuôn khổ pháp lý cho phát triển, ứng dụng và quản lý AI tại Việt Nam. Theo Luật, người dân được Nhà nước bảo đảm quyền và tạo điều kiện để tiếp cận, học tập, thụ hưởng lợi ích từ AI. Nhà nước khuyến khích ứng dụng AI cho an sinh xã hội, hỗ trợ nhóm yếu thế, thu hẹp khoảng cách số và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Luật phân loại rủi ro hệ thống AI thành ba mức: cao, trung bình và thấp, quy định rõ việc người dùng được quyền biết khi nào đang tương tác với AI. Các nội dung âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra phải được gán nhãn, nhằm ứng phó với tin giả, lừa đảo và deepfake ngày càng phổ biến.
Phát voucher để người dân dùng sản phẩm công nghệ Việt
Theo Nghị định 268, hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nhà nước sẽ triển khai cơ chế phiếu hỗ trợ tài chính (voucher) cho người sử dụng sản phẩm, dịch vụ đổi mới sáng tạo - hướng tiếp cận được đánh giá chưa từng có trong các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo trước đây.
Mục tiêu của chính sách là giúp các sản phẩm Make in Vietnam đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường, thông qua việc khuyến khích người dùng trải nghiệm sản phẩm, dịch vụ mới.
Một sản phẩm Make in Vietnam tại triển lãm của Bộ Khoa học và Công nghệ, tháng 8/2025. Ảnh: Đình Tùng
Voucher được cấp thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và quỹ phát triển khoa học, công nghệ của bộ, ngành, địa phương. Sản phẩm tham gia chương trình phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, có yếu tố mới về công nghệ, tính năng hoặc mô hình kinh doanh; ưu tiên công nghệ cao, công nghệ chiến lược và có khả năng nhân rộng.
Theo Cục Đổi mới sáng tạo - Bộ Khoa học và Công nghệ, hiểu đơn giản voucher là cơ chế hỗ trợ tài chính "kép". Thay vì Nhà nước rót ngân sách trực tiếp cho bên sản xuất, người mua sẽ nhận phiếu để thanh toán sản phẩm. Doanh nghiệp cung cấp sản phẩm sau đó hoàn lại phiếu cho Quỹ để nhận hỗ trợ. Cơ chế này được thiết kế theo hướng chỉ chi ngân sách khi có giao dịch thực tế. Chính sách giải quyết bài toán "con gà - quả trứng" trong thương mại hóa công nghệ, khi nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng khó tiếp cận những khách hàng đầu tiên vì người dùng e ngại rủi ro khi thử sản phẩm mới.
Người dân khai báo một lần khi sử dụng dịch vụ công
Một thay đổi được kỳ vọng tác động trực tiếp tới người dân là nguyên tắc khai báo một lần khi sử dụng dịch vụ công. Quy định này được nêu trong Luật Chuyển đổi số, có hiệu lực từ 1/7, với cách tiếp cận lấy người sử dụng làm trung tâm.
Theo nguyên tắc chuyển đổi số được quy định trong luật, Nhà nước tăng cường kết nối, chia sẻ và sử dụng lại dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức. Việc khai báo một lần được xác định mặc định, nhằm cải thiện hiệu quả quản lý, hạn chế trùng lặp thông tin, giảm thủ tục hành chính và hỗ trợ tốt hơn cho quá trình ra quyết định.
Giải trình trước Quốc hội về Luật Chuyển đổi số tháng 12/2025, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết nguyên tắc khai báo một lần, dữ liệu liên thông sẽ giúp người dân giảm giấy tờ và sử dụng dịch vụ công thuận tiện hơn. Thay vì phải cung cấp lại cùng một thông tin ở nhiều bước thủ tục khác nhau, dữ liệu đã có trong hệ thống được tái sử dụng theo quy định.
Theo Bộ trưởng, trước khi có luật, các quy định liên quan đến chuyển đổi số còn rải rác trong nhiều văn bản, thiếu khung công nghệ thống nhất, thiếu cấu trúc quản trị quốc gia đồng bộ. Mỗi ngành, mỗi địa phương có thể xây dựng hệ thống riêng, dẫn tới tình trạng manh mún, lãng phí và khó chia sẻ dữ liệu. Luật mới khắc phục thực trạng này, tạo nền tảng chung cho kết nối và khai thác dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.
Bên cạnh thúc đẩy chia sẻ dữ liệu, Điều 5 của Luật Chuyển đổi số cũng quy định các hành vi bị nghiêm cấm, như thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua bán hoặc khai thác dữ liệu số trái quy định pháp luật. Luật cũng cấm lợi dụng chuyển đổi số để lừa đảo, thao túng, trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.